Meshk uygulama simgesiMESHK

Meshk

App Store’da ücretsiz

App Store'dan indirin

Sülüs yazı

Sülüs; cami duvarlarında, Ayasofya’nın büyük yuvarlak levhalarında ve eski bir Mushafta her surenin başında gördüğünüz yazıdır. Hattatlar onu, bir hattatın kendisiyle ölçüldüğü yazı diye anar. Bu rehber bir yazıyı sülüs yapan şeyi, nereden geldiğini ve yeni başlayanın ona nasıl yaklaşacağını anlatıyor.

App Store'dan indirin

Adın anlamı

Sülüs Arapçada “üçte bir” demektir. Hangi üçte bir olduğunda kimse anlaşamaz. Bir açıklama adı kaleme bağlar: sülüs kamışı, resmî evrakta kullanılan iri tomar kaleminin üçte biri genişliğinde açılırdı. Bir başkası harflere bağlar: her harfin aşağı yukarı üçte biri düz, geri kalanı kavistir.

Türkçede yazının adı sülüs, büyük gösteri biçiminin adı celi sülüstür; Arapçada bu biçime الثلث الجلي denir. İki ad da aynı eserler için kullanılır.

Nereden geldi

Sülüs; nesih, muhakkak, reyhânî, tevkî ve rikā ile birlikte altı klasik yazıdan, yani aklâm-ı sitteden biridir. Onuncu yüzyılda Abbasi veziri İbn Mukle bu yazılara bir oran sistemi verdi: her harf, kalemin bıraktığı baklava biçimli noktalarla, elifin boyuna ve bir dairenin çapına göre ölçülür.

On üçüncü yüzyılda Bağdat’ta çalışan Yâkût el-Müsta’sımî’nin kamışı eğik kestiği ve sülüse kalın ile ince arasındaki keskin farkı böylece kazandırdığı kabul edilir. İstanbul’da Şeyh Hamdullah yazıyı 1500 civarında yeniden işledi, Hafız Osman on yedinci yüzyılda inceltti, Mustafa Rakım da celi sülüsün, yani bir caminin zemininden okunacak kadar büyük yazılan biçimin kurallarını koydu.

Nasıl tanınır

Sülüs harfleri uzun ve kavislidir. Elif ve lam yükselir, çoğu zaman küçük, kıvrık bir başla başlar. Nun ve ye gibi çanaklar ile cimin kuyruğu satırın epey altına iner ve geri döner. Bir terkipte kelimeler tek sıra halinde durmaz: harfler üst üste çıkar, kalan boşluklar da levha tek bir şekil gibi okunana kadar hareke ve küçük süslerle doldurulur.

Nesihin yanında aynı kelime sülüste daha iri, daha ağır ve daha uzamış görünür. Divaninin yanında daha diktir ve satır çizgisinin nerede olduğunu açıkça belli eder.

  • Çoğu zaman kıvrık başlı, uzun elif ve lam
  • Satır çizgisinin altına inen derin kavisler
  • Eğik kesilmiş kamıştan gelen belirgin kalın–ince
  • Terkiplerde üst üste binen, iç içe geçen harfler
  • Boşluğu doldurmak için kullanılan hareke ve süsler

Kalem ve oranlar

Sülüs nesihten daha geniş bir kamışla yazılır. Kalemin ağzı eğik kesilir; yazan, kavis altında dönerken uzun hamleler boyunca bu eğimi sabit tutar ve kalın–ince buradan doğar. Oranlar noktayla kontrol edilir: talebe aynı kalemle alt alta baklava biçimli noktalar çizer ve elifi bunlara göre ölçer.

Hocalar nokta sayılarında ve kalemin kesişinde ayrılır, her ekol kendi ölçüsünü aktarır. Değişmeyen usuldür: birim noktadır ve her harf o birime göre çizilir.

Sülüs için kalem seçmek ve açmak

Talebeler nasıl öğrenir

Osmanlı geleneğinde sülüs nesihle birlikte öğretilirdi ve sonunda hocanın verdiği icazet genellikle ikisini birden kapsardı. Dersler tek harflerle, yani müfredatla başlardı; talebe hocanın örneğini benzeyene kadar yazardı. Birleşik ikililer ve kelimeler, yani mürekkebat, ancak ondan sonra gelirdi.

Bu sıra bugün de işe yarar. Elifi dik durup boyunu koruyana kadar yazın. Sonra uzun yatay hamleyi öğreten be, ardından yuvarlak harfler gelir. Allah ve besmele gibi kelimeler en sona kalır, çünkü önce içlerindeki her harfin doğru olması gerekir.

Bir meşk dersi nasıl işler

Meshk’te sülüs çalışmak

Meshk’te sağdan sola yazılan ve bu yazı için açılmış bir kamış kalemle çalışılan bir sülüs kursu var. Her harf kalem sırasıyla canlandırılır, sonra siz onu noktalı bir taslağın üzerine yazarsınız ve her hamle yön, sıra, şekil ve yerleşim bakımından puanlanır. Bir ipucu, hamlenin nerede saptığını gösterir.

Harf dersleri ücretsiz. Meshk Pro birleşik harfleri, sınavları, besmele ile الله أكبر ve ما شاء الله gibi cami ibarelerini içeren kelime derslerini ve Hat Studio’nun geri kalanını ekler.

Hat sanatı uygulamasında neler var

Sık sorulanlar

Sülüs ile celi sülüs arasındaki fark ne?
Boyut ve aralık. Celi sülüs, mimari ve büyük levhalar için büyütülmüş sülüstür; harfler uzaktan da okunacak şekilde ayarlanır. Harf biçimleri aynı ailedendir, terkip kuralları daha katıdır.
Sülüs öğrenmek zor mu?
Klasik yazıların en zorlarından biridir, çünkü kavisler uzundur ve kalem açısının bunlar boyunca sabit kalması gerekir. Hocaların çoğu ilerlemeden önce talebeden elifi ve beyi kontrollü yazmasını bekler, bazıları da talebeye önce nesihle başlatır.
Önce sülüs mü, nesih mi öğrenmeli?
Osmanlı geleneğinde ikisi birlikte öğrenilirdi. Tek başınıza çalışıyorsanız nesihi doğru yazmak daha kolaydır, çünkü harfleri küçük ve sadedir; harf biçimleri de sülüse taşınır.
Sülüs kaligrafi markörüyle yazılır mı?
Şekilleri öğrenmek için evet. Keski uçlu geniş bir markör ya da düz uçlu bir kalem kalın–inceyi verir, ama açılmış bir kamışın elde döndüğü gibi dönmez.

Sülüs elifiyle başlayın

Meshk her sülüs harfini hamle hamle canlandırır ve kamış kalemle yazdığınızı puanlar. Harf dersleri ücretsiz.

App Store'dan indirin

apps.cihat.dev’de Meshk