Hat kalemi çeşitleri
Hat, ağzı kesik bir kalemle yazılır: uç düz ve eğik kesilmiştir, bu yüzden çizgi hamlenin yönüne göre kalınlaşır ya da incelir. Geleneksel kalem açılmış bir kamıştır. Burada her kalem türünün ne yaptığını, kamışın nasıl açıldığını ve ilk ay için ne almanız gerektiğini bulacaksınız.
Kamış kalem
Kamış kalem, bir ucu ağız olarak açılmış kuru bir kamış parçasıdır. Kamış bıçakla kesilecek kadar yumuşaktır, gövdesinin içinde biraz mürekkep tutar ve basınç altında hafifçe esner. Hattatlar kalemlerini kendileri açar ve sık sık yeniden keserler, çünkü ağız yazdıkça aşınır.
Bambu kalemler aynı şekilde çalışır; daha sert ve daha ucuzdur, bu yüzden büyük boylarda yaygındır. İkisi de her genişlikte açılabilir.
Kamış kalem nasıl açılır
Kamış açmak için keskin bir kalemtıraş ve kemik, boynuz ya da sert ağaçtan yapılmış küçük bir kesme altlığı, yani makta gerekir. Hocalar ayrıntılarda ayrılır ve talebeler hocalarının kesişini öğrenir, ama adımlar aşağı yukarı şöyledir.
- Ucu uzun, eğimli bir kesişle açın, uç kaşık gibi oyuk kalsın
- İçteki yumuşak kısmı alın ve ucun yanlarını eşitleyin
- Mürekkep ağza kadar insin diye ucu ortadan yarın
- Ucu maktaya yatırın ve son kesişi, elinizin istediği eğimle enine yapın
Düz uçlar ve markörler
Düz metal bir uç, geniş uçlu bir dolma kalem ya da keski uçlu bir markör, hiç kesmeden kamışla aynı kalın–inceyi verir. Başlamanın en kolay yolu bunlardır. Fark uzun kavislerde görünür: kamış, hamle dönerken parmaklar arasında hafifçe çevrilebilir, sert bir uç çevrilemez.
İlk kalem için 2 ile 4 mm arası bir genişlik iyi bir seçimdir. Daha küçük uçlarda kalın–ince zor görülür ve hatalar saklanır; daha büyükleri daha çok kâğıt ve mürekkep ister.
Hangi yazıya hangi genişlik
Her yazı kendi ölçeğinde yazılır, bu yüzden kendi kalemi vardır. Nesih ve rika dar kalemler ve küçük harfler kullanır. Sülüs ve divani daha geniş kalemler kullanır; levhalar ve binalar için celi biçimleri ise çok daha geniş kalemler ister. Geometrik biçimlerindeki kûfi çoğu zaman ağzı kesik bir kalem yerine eşit genişlikte iz bırakan bir araçla çizilir.
Tam genişlikten daha önemlisi, bir oturum boyunca tek kalemde kalmaktır. Oranlar o kalemin bıraktığı noktalarla ölçülür, yani kalemi değiştirmek cetveli değiştirir.
Mürekkep ve kâğıt
Geleneksel mürekkep isten ve Arap zamkından yapılır. Osmanlı atölyesinde hokkada lika denen bir tutam ham ipek dururdu; mürekkebi emer, böylece kalem her seferinde eşit ve hiçbir zaman fazla olmayan bir miktar alır. Geleneksel kâğıt aharlıdır: üzeri bir sırla kaplanmış ve mühreyle parlatılmıştır, böylece kalem kayar ve bir hata yıkanarak silinebilir.
Alıştırma için mürekkebi dağıtmayan, pürüzsüz ve kalın her kâğıt iş görür.
Kalemleri Meshk’te denemek
Meshk’te her derste açık olan 81 kalemlik bir kalemlik var: Apple’ın sekiz mürekkebi ve on rafta 73 kamış, uç, fırça, kurşun ve kömür. Hat rafında her klasik yazı için, her biri kendi kesişi, açısı ve mürekkep yüküyle açılmış bir kamış bulunur; böylece bir sülüs kamışı nesih kamışından farklı davranır.
Apple Pencil ile çizgi basıncı ve eğimi izler. Kamış alıp açmadan önce hamleleri ve açıyı öğrenmenin, masanızdan uzaktayken de çalışmaya devam etmenin bir yoludur.
Sık sorulanlar
- Yeni başlayan hangi hat kalemini kullanmalı?
- Yaklaşık 2 ile 4 mm arası düz uçlu bir dolma kalem ya da keski uçlu bir markör. Kesmek gerekmez ve görmeniz gereken kalın–inceyi verir. Harf şekilleri oturunca açılmış bir kamışa geçin.
- Batı kaligrafisi kalemi kullanabilir miyim?
- Evet. İtalik ya da gotik için yapılmış geniş uçlu bir kalem Arap harfleri için de iş görür. Tutma açısı Batı yazılarından farklıdır, bu yüzden çalıştığınız yazının örneğini izleyin.
- Hattatlar kalemlerini neden kendileri açar?
- Kesiş her hamlenin kalınlığını ve açısını belirler ve yazdıkça aşınır. Kendi kaleminizi açmak onu yazıya ve kendi tutuşunuza uydurmanızı, ağız yumuşadığında da yeniden kesmenizi sağlar.
Açmadan önce bir kamışı deneyin
Meshk’te her klasik yazı için açılmış bir kamış ve toplam 81 kalem var. Bir harf yazın, puanı görün, kalemi değiştirin. Başlaması ücretsiz.